8 I 1864, Thorn (dzisiejszy Toruń, Polska) – 29 XII 1944, Theresienstadt (Terezin, dzisiejsze Czechy)
Malarka i graficzka, tworząca w duchu impresjonizmu i secesji. Uczestniczka ruchu równouprawnienia kobiet, działaczka organizacji żydowskich.
Julie Wolfthorn urodziła się jako Julie Wolf w Thorn ((Prusy Zachodnie), dzisiejszym Toruniu (Polska). W późniejszym czasie dodała do swojego nazwiska niemiecką nazwę swojego miasta rodzinnego. Pochodziła z rodziny o artystycznych tradycjach. Dość wcześnie straciła rodziców. Ojciec, Juliusz Wolf, z powodu problemów finansowych odebrał sobie życie jeszcze przed jej urodzeniem . Matka, Mathilde Neumann, zmarła, kiedy Julie miała 6 lat. Dzieci trafiły pod opiekę krewnych.
Brat Georg był rzeźbiarzem, autorem słynnej toruńskiej fontanny Flisaka, a siostra Louise – tłumaczką literatury angielskiej, francuskiej i skandynawskiej.
Julie wraz z siostrą Luise przeniosła się w połowie lat 90. XIX w. do Berlina. Studiowała tam malarstwo i rysunek u znanego artysty, Ernsta Nelsona. Naukę kontynuowała w Paryżu, w Academie Colarossi. Pierwszy raz wystawiła swoje obrazy w roku 1894, w ramach wystawy zbiorowej. W roku 1897, dzięki portretowi Idy Auerbach (żony pisarza Richarda Dehmela), zyskała sławę. Tworzyła pogłębione psychologicznie portrety. Malowała również pejzaże, tworzyła grafiki, rysowała, projektowała pocztówki i plakaty. Jej kariera rozwijała się błyskawicznie. Stylistyka jej prac ewoluowała od impresjonizmu w kierunku secesji. W 1898 r. przystąpiła do grupy pod nazwą Berlińska Secesja (Berliner Secession). Do 1904 roku współpracowała z magazynem satyrycznym „Jugend”. Była bardzo popularną malarką, znała najważniejsze osoby z kręgu bohemy i kultury (m.in. Edwarda Muncha, Gerharta Hauptmanna, Marlene Dietrich). Julie była również aktywną uczestniczką ruchu równouprawnienia kobiet oraz organizacji żydowskich. Była założycielką Secesji Kobiet (Frauen-Secession) i Stowarzyszenia Kobiet Artystek (Ausstellungsgemeinschaft „Verbindung Bildender Künstlerinnen”). Walczyła o prawo kobiet do studiowania w państwowych szkołach artystycznych.
Na przełomie wieków Julie była w Berlinie poszukiwaną portrecistką. Namalowała m.in. portret żony Stanisława Przybyszewskiego – Dagny Juel, norweskiej pisarki i muzy artystów końca XIX wieku. Dojście do władzy faszystów w 1933 roku przerwało jej karierę. Zakaz publikacji pozwalał jej działać tylko w ramach Żydowskiego Związku Kulturowego Jüdischer Kulturbund). Ostatnią wystawę miała w roku 1937, w Muzeum Żydowskim w Berlinie. Po Nocy Kryształowej w 1938 roku było już za późno na emigrację. 28 października 1942 roku wraz z siostrą zostały wywiezione do getta w Theresienstadt, gdzie Louise wkrótce umarła. W getcie Julie cały czas potajemnie tworzyła (portretowała współwięźniów). Zmarła 29 grudnia 1944 roku.
Julie Wolfthorn była zapomniana przez kilka dziesięcioleci. Jej obrazy uznane zostały za zaginione lub zniszczone, nieliczne znalazły się w prywatnych kolekcjach lub publicznych zbiorach sztuki. W Berlinie powstał Krąg Przyjaciół Julie Wolfthorn (Julie Wolfthorn Freundeskreis), który ma za zadanie dokumentowanie jej życia, twórczości oraz poszukiwanie i upowszechnianie jej dzieł. Do najbardziej znanych obrazów należą „Flecista” (lub „Flecistka”, ok. 1900) oraz „Dziewczyna o niebiesko-zielonych oczach” (lub „Leśna czarodziejka”, ok. 1899). W 2002 roku w Berlinie ufundowano tablicę upamiętniającą malarkę, a jej imieniem nazwano jedną z ulic. Na Kurfürstenstr. 50 znajduje się stolpersteine (Kamień Pamięci) z jej imieniem i nazwiskiem.
Bibliografia
Bieniaszewska Anna, „Toruński pejzaż żydowski”, Toruń 2013.
Bieniaszewska Anna, „Żydzi w Toruniu w latach 1793-1950”, w: „Rocznik Toruński”, rok 2011, tom 38, s. 23-55.
Carstensen Heike, „Leben und Werk der Malerin und Graphikerin Julie Wolfthorn” (1864-1944), Tectum 2011.
Carstensen Heike, „Painter and lithographer Julie Wolfthorn”. http://www.julie-wolfthorn.de/julie-wolfthorn-english/ dostęp 2025
Iwanowska-Ludwińska, „Pamięci Julii Wolfthorn, wielkiej artystki malarki, wywodzącej się z Torunia, dzisiaj prawie całkowicie zapomnianej”.
https://plus.nowosci.com.pl/pamieci-julii-wolfthorn-wielkiej-artystki-malarki-wywodzacej-sie-z-torunia-dzisiaj-prawie-calkowicie-zapomnianej/ar/c15-14404207, dostęp 4.02.2025
„Plastyka toruńska 1793-1920: zapomniane oblicze wielokulturowego miasta”, red. naukowa Kluczwajd Katarzyna, Pszczółkowski Michał, Toruń 2017.
Toruński Portal Turystyczny, https://toruntour.pl/5485/julie-wolfthorn-torun, dostęp 4.02.2025.
http://www.julie-wolfthorn.de/julie-wolfthorn-english/, dostęp 4.02.2025
