Muzyka

Pavel Haas

21 VI 1899, Brno — 17 X 1944, KL Auschwitz-Birkenau


Czeski kompozytor; tworzył muzykę kameralną, pieśni i partytury filmowe oraz teatralne, skomponował jedną operę Szarlatan. Był więziony w Terezinie (Theresienstadt), gdzie nadal komponował.

 

Urodził się w rodzinie morawsko-żydowskiej. Gry na fortepianie uczył się początkowo tylko prywatnie, ale już w wieku 14 lat zaczął komponować. Studia rozpoczął w konserwatorium w Brnie, gdzie w 1921 roku trafił do klasy mistrzowskiej znanego czeskiego kompozytora Leoša Janáčka. Uważany jest za jego najzdolniejszego ucznia. Bratem Pavla był Hugo Haas, popularny przed i po II wojnie światowej czechosłowacki aktor (zagrał w ponad 60 filmach) i reżyser ponad 20 obrazów.

 

Po zakończeniu nauki pozostał w Brnie. Komponował, jednocześnie pracując w warsztacie ojca. Tworzył muzykę kameralną, pieśni, a także partytury filmowe i teatralne. W jego kompozycjach pojawiały się echa muzyki Igora Strawińskiego, ale także motywy zaczerpnięte ze średniowiecznych czeskich chorałów, morawskich pieśni ludowych, muzyki synagogalnej, a nawet jazzu. Był bardzo krytyczny wobec swojej twórczości. Spośród pięćdziesięciu skomponowanych dzieł, tylko osiemnaście uznał za warte nadania im numeru opus. W kwietniu 1938 roku premierę miała napisana dwa lata wcześniej jedyna opera Haasa „Šarlatán” [Szarlatan]. Otrzymał za nią nagrodę Fundacji Bedřicha Smetany.

 

Po zajęciu Moraw przez hitlerowskie Niemcy został pozbawiony prawa do pracy, a jego muzyka nie mogła być wykonywana. By ratować córkę i żonę, wziął z nią formalny rozwód. W grudniu 1941 roku został wywieziony do getta w Terezinie (Theresienstadt). Po okresie niemocy twórczej zaczął znów komponować. W getcie powstały między innymi: pieśń na chór męski „Al S'fod” [Nie lamentuj], oparta na hebrajskim tekście poety Davida Szimoniego (1942), najbardziej znane dzieło Haasa „Studium na orkiestrę smyczkową” (1943) i „Cztery pieśni o poezji chińskiej” (1944), wykonywane przez więźniów. W propagandowym filmie Kurta Gerrona „Der Führer schenkt den Juden eine Stadt” [Führer daje Żydom miasto] można zobaczyć Haasa kłaniającego się widzom po prawykonaniu „Studium”.

 

W połowie października 1944 Hass został wywieziony z Terezina do Auschwitz, między innymi z Hansem Krásą, Gideonem Kleinem i Viktorem Ullmannem. 17 października 1944 roku został tam zamordowany.

 

Nie wszystkie skomponowane w Terezinie utwory Hassa przetrwały. Partytura „Studium na instrumenty smyczkowe”, którego premiera odbyła się pod batutą Karela Ančerla, dyrygenta orkiestry obozowej, została przez niego po wojnie zrekonstruowana.

 

Pavel Haas jest jednym z bohaterów (obok m.in. Leoša Janáčka i Karela Čapka) trylogii amerykańskiego pisarza Davida Hertera „First Republic” [Pierwsza Republika], której akcja rozgrywa się w międzywojennej Czechosłowacji. Ostatni tom trylogii nosi tytuł „One Who Disappeared” [Ten, który zniknął].

twórczość

Partytura pieśni na chór męski Al S'fod