Musikk

Hans Krása

30 XI 1899, Praga — 17 X 1944, KL Auschwitz-Birkenau


Związany z praską bohemą pianista, skrzypek i kompozytor, autor opery dla dzieci „Brundibár”, którą w getcie w Theresienstadt wykonano aż 55 razy. 

 

Pochodził z bogatej praskiej rodziny – ojciec był prawnikiem, którego stać było na wynajmowanie muzyków, by grali kompozycje jego kilkunastoletniego syna. W praskiej Akademii Muzycznej studiował między innymi pod kierunkiem Alexandra Zemlinsky'ego, a jego pierwsze „dorosłe” kompozycje powstawały pod wpływem Gustava Mahlera i Igora Strawińskiego. Odrzucił oferty dyrygentury w Berlinie, Paryżu i Chicago, nie chcąc wyjeżdżać na stałe z ojczyzny. Związał się z praską bohemą i równie wiele czasu, co muzyce, poświęcał życiu towarzyskiemu, grze w szachy oraz dyskusjom w kawiarniach o malarstwie i literaturze. Przez siedem lat nie komponował, pracując jako korepetytor. 

 

Na początku lat trzydziestych skomponował monumentalną kantatę na chór mieszany i orkiestrę „Die Erde ist des Herrn” [Ziemia należy do Pana], która wzbudziła swoim nowatorskim podejściem do muzyki spore kontrowersje i krytykę konserwatywnej prasy. Podobnie było z operą Krasy „Verlobung im Traum” [Zaręczyny we śnie] do libretta na podstawie „Snu wujaszka” Fiodora Dostojewskiego (1933), krytykowaną za mieszanie w muzyce elementów buffo, wątków romantycznych i psychologizmu, a także z kolejnym dziełem „Kammermusic für Cembalo und 7 Instrumente” [Muzyka kameralna na klawesyn i 7 instrumentów] (1936). Mimo krytyki opera Krásy otrzymała Czechosłowacką Nagrodę Państwową.

 

Najsłynniejsze dzieło Hansa Krásy, dwuaktowa opera „Brundibár” [Trzmiel] do libretta Adolfa Hoffmeistera, powstało w 1938 roku na konkurs na operę dla dzieci. Bajkowa opowieść o walce dobra (rodzeństwa Aninki i Pepíčka) ze złem (kataryniarzem Brundibárem) była kilkukrotnie grana w okupowanej przez Niemców Pradze, ale szczególnie symbolicznego znaczenia nabrała, gdy w 1941 roku Krása trafił do tak zwanego „modelowego getta” Theresienstadt. 

 

Po dostosowaniu partytury utworu do możliwości zespołu – muzycy i aktorzy byli systematycznie wywożeni do innych obozów – udało się 23 września 1943 r. doprowadzić do premiery „Brundibára” . Do jesieni następnego  roku, gdy ostatnie transporty opuściły Theresienstadt, operę wystawiono 55 razy, średnio raz w tygodniu. W nakręconym przez Niemców propagandowym filmie „Der Führer schenkt den Juden eine Stadt” [Führer daje Żydom miasto] można zobaczyć dzieci występujące w operze Krásy i siedzące na widowni.  Film miał być dowodem, że Żydzi w Theresienstadt wiodą spokojne i bezpieczne życie. 

 

W getcie Krása nadal komponował. Najważniejsze utwory z tego okresu, to: „Tanz für Streichtrio” [Taniec na trio smyczkowe] (1943) oraz „Passacaglia und Fuge für Streichtrio” [Passacaglia i fuga na trio smyczkowe] (1944). W połowie października 1944 został wywieziony do Auschwitz, między innymi z Pavlem Hassem, Gideonem Kleinem i Viktorem Ullmannem oraz dziećmi, które występowały w jego operze. Dwa dni po przyjeździe został tam zamordowany.